معلولیت و معنویت

مقدمه
شخصیت های فرهیخته و دانشمندان فراوان از میان معلولین معلمان ظهور کرده اند. ابن ابی أبی الیمان (۲۰۰-۲۸۲ ق) ادیب بزرگ و صاحب تألیفات در زمینه معانی، بیان و شعر، نابینایی مادرزاد بود؛ ابن حائک (متولد ۴۹۱ ق) نجوی و ادیب بزرگ از هر دو جشم نابینا بود و مؤلف چند اثر است؛ مجد الدین ابن اثیر شیبانی (۵۴۴-۶۰۶ ق) از مورخان و محدث بزرگ و صاحب ده ها عنوان کتاب از دو پا فلج بود؛ ابن بصیر شاگرد و صحابی امام صادق (ع) و دارای خدمات زیادی درعرصه نظریات علمی شیعیان، نابینا بود. صدها شخصیت نامور و مشهور با اینکه از آسیب های ناشنوایی، نابینایی یا حرکتی برخوردار بوده اند، اما هرگز گوشه نشینی و کناره گیری از خدمات فرهنگی و علمی را انتخاب نکرده اند. سید هبة الدین شهرستانی عالم وارسته ای که تقریبا نیمی از عصر را نابینا بود ولی بنیان گذار نشریات فرهنگی و علمی شیعه، فعال در عرصه تعلیم و تربیت نوجوانان و جوانان شیعه و مؤلف ده ها عنوان کتاب بود. او از سال ۱۳۴۲ ق به مشکلات جسمی دچار و در ۱۳۴۶ ق بینایی خود را کاملا از دست داد و در ۱۳۸۶ ق به جهان ابدی پیوست. (دائرة المعارف تشیع، ج ۱۰)
به رغم این همه خدمات و تلاش ها، هنوز عده ای فکر می کنند معلولین آدم های منزوی، بی ثمر و فقدان کارآیی اجتماعی اند، زیرا شناخت صحیحی از جامعه معلولین ندارند از اینرو هر سال همایشی به نام «جشنواره فرهنگی و هنری معلولیت» برگزار می شود تا جامعه معلولین را بهتر معرفی نماید. این جشنواره هر سال متفاوت است و محتوا و موضوع تغییر می کند. سال جاری محتوای آن عکس و موضوع آن معنویت(شامل عبادت، زیارت، عزاداری، مطالعه و رایانه) است. ولی در سال های آینده محتوای جشنواره در حوزه های عکس، فیلم، مقاله، کتاب، پایان نامه، نشریات تخصصی، مراکز و مؤسسات و شبکه جهانی اینترنت معتبر است یعنی هر سال نسبت به اقتضائات یک یا دو عنوان از عناوین فوق برای محتوا تعیین می شود، نیز موضوع هم متغیر است و هر سال نسبت به اولویت ها و ضرورت ها تعیین می شود.
دفتر فرهنگ معلولین (تأسیس مهر ماه ۱۳۹۰) درصدد برآمد ابعاد و زوایای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی معلولین را به مسلمانان و جهانبان بشناسند. این معرفی به چند روش امکان پذیر است. یک شیوه متداول با استفاده از فرهنگ مکتوب (کتاب و نشریه) است این دفتر بسیاری از شخصیت های فرهیخته معلول را به وسیله همین روش معرفی کرده است برای نمونه کتاب هایی درباره رودکی، رازی، آیت الله سید هبة الدین شهرستانی، دکتر محمد خزائلی تألیف و منتشر کرده است. تصمیم هست تا سه سال آینده برای همه شخصیت های معلول حداقل یک جلد کتاب منتشر کنیم. اما صرف کتاب کافی و مکفی نیست و باید از فیلم، فکس، نقاشی و دیگر متون هنری نیز استفاده شود.
جشنواره عکس یکی از این تلاش های جمعی است. این جشنواره در نخستین دور برگزاری آن، به چهار جنبه ی معلولین یعنی جنبه عبادی، عزاداری مطالعاتی و استفاده از ابزارهای مدرن مانند کامپیوتر پرداخته است. بسیاری از میهمانانی که به دفتر معلولین تشریف آورده اند وقتی با چشم خود یک نابینای مطلق را می بیند که پشت کامپیوتر نشسته و به راحتی با کامپیوتر کار می کند، برنامه نویسی می کند ورود اطلاعات می نماید و ده ها عملیات دیگر، بسیار تعجب کرده؛ و البته پیش از مشاهده چنین رخدادی را غیر ممکن می پنداشتند. در ابتدای کار، بسیاری می گفتند چنین جشنواره ای رونق پیدا نمی کند و با شکست مواجه می شود ولی با تلاش های شبانه روزی هنرمندان، عکاسان و خود معلولین به موفقیت عالی رسیدیم، از طراحی و اعلام تا برگزاری اجلاسیه، پنج ماه طول کشید، بدون اینکه زمان های اعلام شده را تغییر دهیم یا تمدید نماییم، همه امور در تاریخ های اعلام شده اجرا شد و نتایج مطلوبی حاصل گردید.
این جشنواره به توصیه و پیشنهاد حضرت حجة الاسلام و المسلمین سید جواد شهرستانی (زید عزه) رئیس مؤسسه جهانی آل بیت (ع) و نماینده تام الاختیار حضرت آیت الله العظمی سیستانی (دام ظله الوارف) آغاز به کار کرد. نیز در تداوم آن همواره از پشتیبانی ها و راهنمایی های ایشان برخوردار بوده ایم. ایشان فرموده اند از سال آینده جشنواره را گسترش بدهیم و بین المللی برگزار نماییم. با تدبیر و آینده نگری ایشان در سه دهه اخیر حوزه علمیه و روحانیت، قدم های بلندی در زمینه های مختلف برداشته است. رایانه و خطوط ارتباطی اینترنتی در بین طلاب و روحانیون ابتکار ایشان بود، کتابخانه های تخصصی ادبیات، علوم قرآن، علوم حدیث، تاریخ، فقه و حقوق و ده ها عنوان ابتکار دیگر در کارنامه استاد شهرستانی ثبت است. نیز معلولین را به عنوان یک قشر اجتماعی آسیب پذیر برای نخستین بار به نمایندگی از مرجعیت شیعه و حوزه علمیه زیر چتر حمایتی خود گرفتند. نیز ابزارهای هنری مانند عکس و فیلم را برای گسترش فرهنگ دینی در لایه های این جامعه به کار گرفته است. داوران، مدیران مرکز و شورای راهبردی نیز به پیشرفت امور بسیار کمک نمودند. همینجا فرض است از استاد حاج علاء الدین نجف مدیر محترم روابط بین الملل و روابط عمومی مؤسسه جهانی آل البیت (ع) کمال تشکر را داشته باشیم. ایشان در همه مراحل با علاقه خاص امور جشنواره را هدایت نمودند. نیز از آقایان علی نوری و حسین مظاهری که برای هماهنگی این جشنواره تلاش فراوان نمودند تشکر می شود. همچنین شایسته است متفکران، پژوهشگران و فرهیختگان با نقدها و راه کارهای دلسوزانه خود، ما را در این مسیر یاری نمایند و از راهنمایی های سازنده خود بی نصیب بگذارند.
محمد نوری
بهار ۱۳۹۲

دسته: