بادهنج

مقدمه:
باد روی زمین عامل مهمی در تبادل دما رطوبت انتقال ذرات معلق است. این امر در ایجاد شرایط آسایش انسان ها یا اخلال در آن نقش مهمی دارد. جابجایی هوا در بالا بردن سطح کارآیی ذهنی و فیزیکی افراد و کاهش میزان ابتلا به بیماری ها بسیار موثر است همچنین میتواند عاملی در کاهش مصرف سوخت های فسیلی باشد.
اهمیت باد در طرح و ساخت محیط مسکونی از دیرباز مورد توجه بوده است. میراث گذشته در کشور ما طی قرون متمادی نشان میدهد تمام ساختمان ها باتوجه به اقلیم و شرایط محیطی ساخته می شده است آفتاب باد رطوبت سرما و گرما و به طور کلی شرایط آب و هوایی و جغرافیایی تاثیر مستقیمی در معماری سنتی ایران در مناطق مختلف داشته است.
بارزترین روش تهویه طبیعی ساختمان بادگیر است. بادگیرها با اشکال مختلف در بسیاری از شهرهای مرکزی و جنوبی ایران برحسب سرعت و جهت باد طراحی و اجرا شده اند. از نام های باستانی آن مانند: بادهنج. خیشود، خیش خان، خیشور، ماسوره و چنین بر می آید که پدیده ای بس کهن است.
در واقع بادگیربرجهایی هستند که در ایران برای تهویۀ هوا بر بام خانه ها ساخته میشود. بادگیرها را همچنین بالای آب انبارها و دهانه معدن ها برای تهویه می سازند.
استفاده از بادگیر از سنوات بسیار قدیم در ایران متداول بوده است. بادگیرها با اشکال مختلف در شهرهای مرکزی و جنوبی ایران ساخته شده که هر کدام برحسب ارتفاع و جهت باد مطلوب طراحی و اجرا شده اند تا قبل از اختراع کولر برقی و گسترش آن در شهرهای مختلف از بادگیر در ابنیۀ مختلف مسکونی، مذهبی و خدماتی استفاده می شده است و هنوز هم میتوان باقیماندۀ این بادگیرها را در اقلیم گرم و مرطوب جنوب مشاهده کرد.
در این میان شهر قم به علت قرار گرفتن در منطقه نیمه بیابانی و وجود آب و هوای نسبتاً گرم و خشک از این قاعده مستثنی نبوده. وجود بادگیرهای مختلف در مناطق قدیمی قم حکایت از این دارد که ساخت بادگیر جهت خنک کردن منازل و آب انبارها در گذشته نه چندان دور جزء لاینفک معماری بوده و این نشانه ها را در جای جای شهر هنوز هم میتوان تماشا کرد.
کمتر خانه ای را می توان پیدا کرد که از این روش برای خنک کردن داخل خانه استفاده کند. امروزه اکثر خانواده ها از ادوات برقی برای خنک کردن داخل منازل استفاده می کنند. در کنار بیشتر تصاویر گرفته شده این تضاد به خوبی نمایان است.
ساخت و ساز در بافت قدیمی قم باعث شده که اکثر این بادگیرها در معرض نابودی باشند فقط این بادگیرها به عنوان نشانه هایی از معماری قدیم قم در کنار حفظ منازلی که این بادگیرها متعلق به آن هستند ضروری است در حالیکه جریان فرهنگ دینی و مذهبی شهر قم را به یکی از بزرگترین مراکز آموزش علوم دینی و آیین های مذهبی تبدیل کرده همچنین اهمیت بناهای مذهبی این منطقه و تبدیل آن به یکی از قطب های گردشگری مذهبی ایران در کنار معماری قدیم قم و بادگیرهای موجود در آن می تواند به این امر کمک شایانی نماید.
در ادامۀ مباحث ابتدا بادگیر از جهات مختلف مورد بررسی قرار گرفته و در ادامه که بخش عمده این کار را در بر میگیرد، تصاویر بادگیرهای قم می باشد که از مهرماه هشتاد و شش به تصویر کشیده است.

عطایی

دسته: برچسب: , ,

توضیحات

عنوان : بادهنج

پدید آورنده : حجت الله عطایی

ویراستار : جواد جعفری

انتشارات : نقش

مترجم : فرزانه صاحبی مطلق

تاریخ انتشار : تابستان 1400

شمارگان : 100 نسخه

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “بادهنج”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.