کتاب عکس – قم فتو

در شناخت سه رنگ اصلی

حجت الله عطایی — Tue, 03 Jul 2018 17:26:59 +0000

چکیده :
تا چندی قبل این عقیده وجود داشت که رنگهای « زرد و قرمز و آبی » سه رنگ اصلی هستند و در حال حاضر این عقیده رایج شده است که : در رنگهای چاپی یا دستی همان سه رنگ را رنگهای اصلی می دانند و در رگهای غیر چاپی یا رنگهای نوری سه رنگ : « سبز ، آبی و قرمز » را رنگهای اصلی می دانند .
در طول تاریخ بسیاری از نظریه ها بوسیله موارد نقضی از درجه اعتبار خارج شده اند . بنابراین اگر کسی بتواند اکنون یا در آینده ، برای نظریه رنگهای اصلی ، موارد نقضی بیابد توانسته است این نظریه را مختل و یا ابطال نماید .
نوشتار حاضر در صدد است تا با طرح اصلهایی عقیده و باور رایج پیرامون رنگهای اصلی را ابطال نماید و باور جدیدی ایجاد نماید که در آن لفظ اصلی برای رنگها بی معناست . دراین نظریه هیچ رنگی اصلی خطاب نخواهد شد . شاید بتوان ازجهت دیگر هر رنگی را اصلی دانست .

نوشته در شناخت سه رنگ اصلی اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم

حجت الله عطایی — Wed, 28 Mar 2018 07:01:38 +0000

کتاب سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم به بررسی پایتخت مذهبی ایران در دو بخش‌ کلی به ترسیم جغرافیای تاریخی و شهرستان‌های استان قم می‌پردازد و با نیم‌نگاهی به اکوتوریسم و طبیعت‌گردی، گوشه‌هایی از طبیعت این استان را به گردشگران معرفی می‌کند.
در این کتاب که با معرفی جغرافیای طبیعی استان قم آغاز شده است به بررسی اقلیم منطقه پرداخته و پس از آن تاریخچه استان را معرفی می‌کند.
در بخشی از معرفی استان قم آمده است:در طول قرن‌های گذشته گروه‌های مختلفی از مردم، از دیگر مناطق کشور و همچنین کشورهای همسایه همچون افغانستان، عراق و پاکستان به این استان مهاجرت کرده‌اند. در همین قسمت درباره پیشینه تاریخی قم نوشته شده است: قدیمی‌ترین آثار حضور انسان در این استان متعلق به اواخر هزاره ششم پیش از میلاد مسیح (ع) تا حدود هزاره چهارم پیش از میلاد است.
آبادی‌های استان قم، مسیرهای طبیعت‌گردی، آبشارها، دریاچه‌ها، مسیرهای دوچرخه‌سواری، ارتفاعات، کویرها، مسیرهای کوهپیمایی و مناطق حفاظت شده، بخش‌هایی از جغرافیای طبیعی و تاریخی است که در این کتاب به‌تفکیک معرفی و همراه با عکس نشان داده شده است.
کتاب «سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم» در قسمت‌های بعدی به صنایع دستی، آداب و رسوم و فرهنگ، عشایر، آثار تاریخی، آستانه حضرت فاطمه معصومه (ع)، امامزاده‌ها و موزه‌ها پرداخته است. از جمله زیرمجموعه‌های این بخش می‌توان خوراک و غذاهای سنتی، سوغات، زبان و گویش‌های مردم این استان را نام برد.
در بخش آداب و رسوم و فرهنگ آمده است: قم همچون شاهراه تمدن در رکن بسیاری از حوادث فرهنگی و تاریخی ایران قرار داشته است. این رفت‌وآمدها باعث شکل‌گیری آیین‌ها، آداب و رسوم مختلف در این استان شده است. از مهم‌ترین آداب و رسوم مردم استان قم می‌توان به شب برات، دستمال انداختن، مهره به آب ریختن، آیین‌های لاله‌گردانی، مراسم طلب باران و مراسم سردرختی اشاره کرد که در ادامه به معرفی برخی از این آیین‌ها پرداخته است.
بخش دوم «سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم» مناطق گردشگری و آثار تاریخی شهرستان‌های پنج‌گانه استان را ترسیم کرده است. در انتهای این بخش، برخی از مشاهیر استان قم نیز معرفی شده‌اند. نقشه استان و راه‌ها و اطلاعات ضروری استان نیز در پیوست این کتاب آمده است.
«سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم» از «مجموعه کتاب‌های ایران‌زمین» به‌صورت مصور و همراه با نقشه در ۲۵۶ صفحه با شمارگان ۱۰ هزار نسخه و بهای ۱۷ هزار تومان از سوی انتشارات کریم‌خان زند منتشر شده است.

نوشته سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

قم قدیم از صفویه تا قاجار

حجت الله عطایی — Wed, 21 Mar 2018 08:58:04 +0000

گذری بر "قم قدیم"/ تبلور روزگار دور قم در صفحات یک کتاب
در روزهایی که بافت تاریخی قم مورد بی‌مهری تفکرات توسعه‌ای مدیران شهری قرار گرفته، دیدن مجموعه از تصاویر تاریخی این شهر از ۳۳۶ سال پیش تا قرن اخیر در کتاب "قم قدیم" برای هر علاقه‌مند به تاریخ قم می‌تواند جذاب باشد.
ساختمان‌های قدیمی با گنبدهای کوچک و بزرگشان اینجا و آنجا چمباتمه زده‌اند. کوچه‌های باریک از میان خانه‌های خاکستری رنگ مانند مارهای زخمی خودشان را می‌کشند. رودی که از سمت کمر کوه وارد شهر شده، در ابتدای شهر دو شاخه شده و در انتهای مسیر، راهش را با زاویه ۹۰ درجه به سوی شرق کج کرده است. رود سر حال است و طغیانگر. مردم هم سوار بر قایق‌های چوبی از این سو به آن سوی شهر می‌روند. اشتباه نکنید! اینجا اصفهان یا اهواز نیست؛ قم است...
نقاشی «آدام اولئاریس»، دبیر سفارت آلمان در زمان شاه صفی، یعنی ۳۳۶ سال پیش، قدیمی‌ترین سند تصویری شهر قم محسوب می‌شود که در کتاب «قم قدیم» توسط حسن قره‌گوزلو به نمایش درآمده است.
شاید دیدن همین تفاوت‌ها موجب شده تا کتاب «قم قدیم» برای هر قمی و کسانی که به تاریخ این شهر علاقه دارند، جالب باشد. در این مجموعه تصویری، ۱۰۰ نقاشی و عکس که روزگار قم و مردمش را بین سال‌های ۱۰۵۷ تا ۱۳۳۱ به تصویر کشیده، از منابع گوناگون گردآوری شده است. منابعی مانند سفرنامه‌های سیاحان و نقاشی‌هایی که آنان از قم کشیده بودند یا عکس‌هایی که توسط عکاسان مختلف از این شهر گرفته شده است.

«هر چه جلوتر می‌رفتم تا می‌آمدم کار را ببندم و تحویل بدهم، عکس یا نقاشی جدیدی پیدا می‌کردم که بخشی از هویت قم را تعریف می‌کرد. دلم نمی‌آمد کار ناقص باشد... آن عکس را هم اضافه می‌کردم و باز پس از مدتی یک تصویر دیگر... »
خریداری عکسها از فرانسه
اینها را حسن قره‌گوزلو می‌گوید. کسی که از سال ۱۳۸۵ برای جمع‌آوری مجموعه عکسی که گواه تاریخ قم باشد، تلاش کرده است. برخی از این تصاویر را از مجموعه‌های شخصی در کشور فرانسه خریداری کرده و برخی دیگر را از کاخ موزه گلستان و دیگر موزه‌ها گردآوری کرده است.
دومین نقاشی این کتاب توسط ژان شارون فرانسوی زمان شاه عباس دوم به تصویر کشیده شده. او که جواهرفروش و جهانگرد مشهوری بود، در نقاشی خود قم را به صورت شهری که باغ‌های انبوه میوه آن را احاطه کرده‌اند و گنبد حرم حضرت معصومه(س) از میان درختان این باغ‌ها خودنمایی می‌کند، تصویر کرده است.
شارون همچنین در سفرنامه خود به وجود ۴۰۰ امام‌زاده در قم اشاره کرده و از رواج پسته‌کاری در قم گفته است. توصیفی که این جهان گرد از مردم قم دارد، مانند توصیف آدام اولئاریس آلمانی، مثبت است. با ادب، اجتماعی و مهربان از صفاتی هستند که این دو سیاح به مردم قم آن زمان نسبت داده‌اند.
وقتی «اوژن فلاندن» نقاش و «پاسکال کست» معمار در زمان محمدشاه قاجار به قم آمدند، پل علیخانی دروازه قم بود. آن زمان به این پل، دروازه بازار می‌گفتند چون مسافران پس از گذر از آن از دروازه‌ای عبور می‌کردند و وارد بازار قم می‌شدند. فلاندن در سفرنامه خود قم را اینگونه توصیف می‌کند: «توانستیم از میان هوای کدر، نقطه درخشانی را ببینیم. این گنبد طلایی قم بود که از مسافتی دور دیده می‌شد. دو ساعت بعد به رودخانه‌ای رسیدیم که این شهر را سیراب می‌کرد. از پل دوازده دهنه گذشتیم و از انتهای دری که دروازه بازار است، وارد شهر شدیم...»
تعجب سیاحان از خوش قیافه بودن مردم قم
دیگر سیاحانی که تصاویرشان در این کتاب گردآوری شده هم توصیفات جالبی از وضعیت قم در روزگار دور داشته‌اند. ادوارد براون که سال ۱۸۸۷ میلادی سفرنامه‌اش را نوشته، قم را شهری با ۵ دروازه و دیوارهایی که حالا نیمه ویران شده‌اند، توصیف می‌کند.
براون سه روز بیشتر در قم اقامت ندارد اما در همین مدت مردم را بسیار دلپذیر و مهربان می‌یابد: «به طور کلی از اقامت کوتاه خود در قم لذت بردم. مردم این شهر بهتر از چیزی بودند که درباره‌شان گفته می‌شد. قیافه ظاهری مردم مانند اخلاقشان دلپذیر بود. من از میانگین بالای افراد خوش قیافه تعجب کردم. به خصوص کودکان قمی که بسیار زیبا بودند...»
بیشتر تصاویر این کتاب به آثار تاریخی و به ویژه حرم مطهر پرداخته و چندان نشانی از مردم در آنها دیده نمی‌شود.
قدیمی‌ترین عکس‌های این مجموعه را لوئیجی پشه، مستشار ایتالیایی ارتش ایران در زمان ناصرالدین شاه گرفته است. پس از آن کسانی مانند آقا رضاخان اقبال السلطنه، عبدالله قاجار خان‌بابای حسینی، امیرخان جلیل‌الدوله، میرزا حسن‌علی خان عکاس‌باشی آنتوان‌خان سِوروگین و ارنست هولستر که هر کدام انگیزه‌هایی متفاوت برای عکس گرفتن از قم داشته‌اند، در کتاب قم قدیم با عکس‌هایشان ماندگار شده‌اند.
از میان این تصاویر، عکس معدن سنگ علی آباد که توسط عبدالله قاجار ثبت شده، نشان‌دهنده قدمت حرفه سنگ‌تراشی و سخت‌کوشی مردم قم در این پیشه است. در این عکس کارگران تخته سنگ‌های بزرگ را بر دوش خود گذاشته و جابه‌جا می‌کنند. عکس دیگری که به اشتغال مردم قم به صفاری می‌پردازد، دیگر تصویر ثبت شده در این کتاب برای اطلاع از وضعیت معیشت مردم است.
وجود قبرستان‌های بزرگ در قم با زائران آن و تردد بانوان با روبنده و آقایان با عبا و عرق‌چین از دیگر نشانه‌های فرهنگ عمومی مردم در این عکس‌ها است که البته کافی نیست.
بیشتر عکس‌ها بیشتر به حرم مطهر و ابنیه تاریخی پرداخته‌اند. در این میان مسجد جامع قم، میل خرابه، امام‌زاده خاک فرج و امام‌زاده علی بن جعفر از موضوعات مورد علاقه عکاسان پس از حرم مطهر و مدرسه فیضیه بوده‌ است.
مردم تشنه دیدن تصاویر قم قدیم هستند
تاکنون بیش از ۴۰۰ جلد کتاب درباره شهر قم نوشته شده و تنها موسسه قم پژوهی در دو سال گذشته ۲۰ جلد کتاب در این باره منتشر کرده اما کتاب قم قدیم، نخستین مجموعه تصویری از تاریخ این شهر است.
«مردم تشنه دیدن تصاویر قم قدیم هستند؛ حیف بود این عکس‌ها در آلبوم‌های شخصی خاک بخورد.» مؤلف کتاب قم قدیم از نتیجه کارش رضایت دارد؛ از اینکه توانسته در مسیر شناساندن تاریخ قم به مردم و پژوهشگران گامی بردارد.
کتاب قم قدیم، در قطع رحلی، ۱۷۰ صفحه و ۲۶ صفحه ضمیمه به زبان انگلیسی با شمارگان ۲ هزار نسخه به چاپ رسیده است. این کتاب که نفیس محسوب می‌شود، با قیمت ۶۰ هزار تومان در اختیار علاقه‌مندان به شهر قم و تاریخ این شهر قرار گرفته است.
قره‌گوزلو می‌گوید این مجموعه شامل تمام تصاویر قم نیست. قطعاً بسیاری از سفرنامه‌ها هنوز ترجمه نشده و تصاویرش در دسترس قرار نگرفته است اما همین هم غنیمتی است برای یادآوری روزهای دور این شهر و تعمق درباره سیر تحول و تکامل آن. این پژوهشگر از علاقه‌مندان تاریخ و مردم‌شناسی می‌خواهد اگر سند تصویری جدیدی درباره شهر قم پیدا کردند، با نشانی اینترنتی [email protected] به او خبر بدهند تا این مجموعه یادگاری‌های ارزشمند مردم قم برای آیندگان کامل‌تر شود.
زینب آخوندی

نوشته قم قدیم از صفویه تا قاجار اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

مکاشفه و تماشا

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 20:10:14 +0000

هنر همواره نوعی آگاهی دادن ، مبادله و مواجهه است . هنر پیوندی ایجاد می کند میان خلق خویش که با آثارش از جهان بینی خود به طور کامل یا تا اندازه ای پرده بر می دارد و میان بیننده که خود را آماده می کند تا تاثیر پذیرد و برای لحظه ای هم که شده خود را خارج از چار چوب های معمول قرار دهد . میان خالق اثر و بیننده نوعی ارتباط شکل می گیرد که به منزله نوعی تعهد و پیمانی ناگفته است : این ارتباط متقابل از نوع دیگری بودن است که شباهت ها و نیز تفاوت ها را آشکار می کند و همزمان هر یک از طرفین را به خود ارجاع می دهد .

در میان تمام هنر های تجسمی ، عکاسی به طرز ویژه ای این حرکت دو گانه ی یکی به سوی دیگری را نشان می دهد . برای عکاسان این مجموعه هم عکاسی عملی است برای تصاحب واقعیت آن گونه که آنها واقعیت را می بینند و آن گونه که واقعیت خود را به تصویر می کشد . همان طور که می دانیم هر عکاسی فیلتر مخصوص به خود دارد که با آن محیط پیرامونش را درک می کند و از آن آگاه می شود . این همان چیزی است که سبک او را می سازد و نیز همان چیزی است که تضمین کننده ی تنوع دیدگاهها و تکثر نگاه ها به جهان است .هر عکاسی تصور خود را از جهان ارائه می دهد و شناخت خود را منتقل می کند . واضح است که پادشاهان قاجار صرفا زائرانی متدین نبودند ، بلکه سفر های آنان نوع خاصی از توسعه قدرتشان بوده است . برا خلاق آنان هانس گئورگ برگر بدون نیت سیاسی به حوزه های علمیه وارد شده و در پی نزدیک شده به اهالی این حوزه ها و آموختن از آنان بوده است .

بیننده ای که خود را غرق یک تصویر می کند چیزی را تجربه می نماید که تا حدودی شبیه به تغییر جدی زمینه یک صحنه است . فهم مانوس او دیگر به کار نمی آید و او باید از دانسته های قبلی اش دست بکشد و پنجره خود را در برابر راه های تازه درک و فهم بگشاید و جسورانه خود را به جالیی دیگر ببرد . چشم دوختن به تصویری که چیزی را ثبت کرده نوعی گشوده خویش است در برابر امکان های تازه ی تفسیری و تلاشی برای فهمیدن تصویر و همدلی با آن که به سرعت به خود فرد باز می گردد.

این فرایند در دو مرحله مختلف اتفاق می افتد : نخست آن لحظه درک و دیدن بی واسطه است که به مشاهده صرف محدود می شود و به دنبال آن والبته با فاصله و درنگ ، لحظه خوانش و فهم فرا می رسد . تصویر همان ابتدا و در نخستین نگاه فقط احساسات ما را تحت تاثیر قرار می دهد . شاید آن احساس اولیه شگفت زده شدن ، بی حرکت ماندن ، مسحور شده و یا نپذیرفتن باشد و شاید بی تفاوت ماندن که بی تردید به ندرت بروز می کند . تمام این احساسات همواره احساسات اولیه هستند و نه حاصل تامل . پس از آن روند تامل و تفکر یعنی تجزیه و تحلیل کردن و حکم دادن ظهور می کند . تامل بر آن تصویر معنایی را خلق می کند که باید آن را از پشت قالب ها و ظواهر دریافت و بررسی کرد .

در دو نمونه خوشنویسی فارسی بر روی عکس های تاریخی همین مجموعه که بیش از صد سال پیش نگاشته شده اند ، دقیقا این تعبیر آمده است :

خلق می بینند تصویر تو در یک شبر جای

غافلند زین جهان معنی که در تصویر تو است

کاترین کرون بایکس

نوشته مکاشفه و تماشا اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

مروری بر آثار عکاسان استان قم

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 20:02:09 +0000

بسمه تعالی
حوزه هنری استان قم در راستای پیشبرد اهداف و سیاست های کلان خود و با نگاهی اندیشمندانه و آینده نگر به منظور حفظ و اعتلای هنر استان، حمایت از هنرمندان، شناسایی و پرورش استعدادهای جوان، ایجاد انگیزه و شور و شوق و بستر سازی در ارائه آثار هنرمندان استان قم به تدوین، چاپ اولین کتاب مروری بر آثار هنرمندان عکاس استان قم نموده است. این مهم به همت واحد تجسمی حوزه هنری، هنرمندان خلاق رشته های مختلف، همکاران محترم آقایان جعفر رحمانی معاونت محترم فرهنگی و هنری، محمد حسین آقا بابایی مدیر مالی و ذیحسابی، محمد مهدی ایمانی مسئول واحد تجسمی در حوزه هنری استان قم به سرانجام رسید.
جای بسی تشکر و قدردانی است از تمامی دوستان، همکاران و اساتید هیئت انتخاب آثار و همه هنرمندانی که ما را در این مهم یاری دادند. بخصوص جناب آقای استاد ابراهیم سلیمانی که بسیار دستگیر و راهنما بودند. ضمن توفیق و سلامتی ایشان امید آن داریم تا با همت و تلاش مضاعفی که صورت گرفته کاری در خور و شایسته هنرمندان استان ارائه کرده باشیم.
وحید فرجی رئیس حوزه هنری استان قم

نوشته مروری بر آثار عکاسان استان قم اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

قم در آیینه میراث

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 20:00:52 +0000

مقدمه
میراث طبیعی و فرهنگی به همه مردم تعلق دارد. هر یک از ما حق و مسئولیت دارد که ارزش های عمومی آن را بشناسد. به آنها ارج نهد و آنها را حفظ کند. میراث یک مفهوم کلی است و محیط طبیعی و فرهنگی ازجمله: مناظر، مکان های تاریخی، بناهای یاد ماندنی، تنوع زیستی، مجموعه ها، آداب فرهنگی گذشته و حال، معرفت و تجارب زندگی را دربر می گیرد. میراث فرآیندهای طولانی پیشرفت بشر را ضبط و بیان می کند و جوهر هویت های متنوع ملی، منطقه ای و بومی را به وجود می آورد و بخشی تفکیک ناپذیر از زندگی آدمی است. ضمن آنکه میراث فرهنگی و حافظه مشترک هر محلی یا اجتماعی منبعی غنی، غیر قابل جایگزینی و شالوده ای سهم برای توسعه و فردای بهتر است.
یکی از اهداف اولیه مدیریت میراث، اطلاع رسانی به جامعه و گردشگران درباره اهمیت میراث و نیاز به نگهداری از آن است. این اطلاع رسانی تکلیف احترام گذاشتن به ارزش های میراث و احترام گذاشتن به مناظر و فرهنگ ها را موجب می شود که میراث از آنها شکل گرفته است.
کاظم عرب
مدیر میراث فرهنگی استان قم

نوشته قم در آیینه میراث اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

عکس حوزه

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 19:59:31 +0000

باسمه تعالی
قوام هنر عکاسی، دقیقا به نگاه و گزینش عکاس وابسته است. سوژه، بیرون از خانه ی دوربین و منهای عکاس وجود دارد و عکاس آن را خلق نمی کند. ابداع و خلاقیت عکاس در نوع نگاه او در قابی است که برای آن سوژه انتخاب می کند . ( به ویژه با پیشرفت دیجیتال تکنولوژی عکاسی که فرایند تولید و تولد عکس را از گذر لنز تا ظهور و بروز بر کاغذ عکس. بسیار آسان کرده است). چه بسا سوژه های نابی که من و شما بارها بی تفاوت از کنار آن گذشته ایم اما فکر نکرده ایم که چه عکس چشم نواز و خیال انگیزی در آن نهفته است. چشم هنرمند، آن عکس را پیش از عکس شدن می بیند و ما پس از عکس شدن.
حوزه های علمیه، به گواهی کتاب حاضر، فرصت ها و سوژه های ناب و متفاوت فراوانی دارد که حکایت آن از زبان این عکاسان هنرمند، شنیدن دارد. و چه بسا موقعیت ها و سوژه هایی که من و شما بارها و بارها از کنار آن گذشته ایم. اما چشم دوربین عکاس، یک صدم ثانیه یا کمتر. در آن جا توقفی کرده و آن زیبایی را به ثبت رسانده است. و چه بسا عکس هایی چشم نواز و خیال انگیزی که همچنان در آن سوژه ها نهفته مانده و به چشم دوربین و قاب عکسی راه نیافته تا گذارش به خانه ی خیالی بیفتد.
در حوزه های علمیه، زندگی متفاوت و تقریبا ناشناخته ای جاری است که همت و هنر عکاسان می تواند آن را میهمان عزی میلیون ها چشم تشنه کند: افتادگی و اخلاص، ساده زیستی، همدلی و همزیستی با مردم، نوع لباس، مدرسه و حتی خانه ی متفاوت، حضوری مستمر و فعال در عرصه های علمی، عبادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و هنری.
این مجموعه عکس، از دو منظر عکاسان حوزوی و غیر حوزوی فراهم آمده است و طبعا هر یک از این دو نگاه، تفاوت و امتیازی دارد: عکاسان حوزوی، سال های سال در متن حوزه زیسته اند و خود نیز بخشی از این رود خروشان و پرانشعابند، طعم گواری این آب زلال را همه روزه چشیده اند و زمزمه ها و موج افشانی هایش را هماره دیده و شنیده اند. لذا سینه ی دوربینشان لبریز از حکایت حوزه است. اما چه بسا آن که در آب می زید و از آن تغذیه می کند قدر و شأن آب را چنانکه باید و شاید. نداند. چرا که به آن عادت کرده و از نعمت مقایسه و درک تفاوت ها و زیبایی های منحصر به فرد چندان بهره مند نیست. لذا نگاه بیرونی و غیر حوزوی، می تواند مکمل کشف و ترسیم این زیبایی ها باشد. او که هر از چندگاه از این باغ بری می چیند و از این آب جرعه ای می نوشد و تفاوت طعم رنگ آن را حس می کند، قطعا ناگفته ها و ناشنیده های بیشتری را به خانه ی خیال انگیز چشم ما می نشاند.
می پذیریم که در آغاز راهیم. اما مطمئنیم که این راه به گلگشت باغی چشم نواز و مصفا می انجامد. راهی گشوده ایم که حضور گسترده ی عکاسان حوزوی و غیر حوزوی به آن صفا و جلایی افزون می بخشد و قطعا وسعت زیبایی این دشت مصفا، به وسع هنرمندان خلاق و تلاش عاشقانه ی آنان بستگی دارد و بدون شک، بستر و فرصتی است برای تجربه هایی ارزشمند و ماندگار، ما نیز سهم خود به عهد و پیمان خود وفا داریم و دست نازک خیال همه ی هنرمندان را با دست همدلی و همراهی، سخت می فشاریم. یا حق
علی کمساری
رئیس مرکز فرهنگی هنری
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه ی علمیه ی قم

نوشته عکس حوزه اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

قم در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 19:58:26 +0000

سخن مؤلف:
در خانواده ای با گرایشات سیاسی و مذهبی متولد و بزرگ شدم. پدرم کاسبی متوسط بود اما در مسائل اجتماعی بسیار فعال بود و به خاطر فعالیت های سیاسی اش از ظهر پانزده خرداد ۴۲ از شهر فرار کرد و بیش از سه ماه در روستاهای اطراف ساوه مخفی بود؛ همین موضوع، گرایشات سیاسی را در خانوادۀ ما تشدید کرد. در نوجوانی، با به وجود آمدن یک فرصت تاریخی در سال های ۵۴ و ۵۵ با کتاب های دکتر شریعتی که با نام های مستعار علی مزینانی سبزواری و...منتشر می شد آشنا شدم. نسل مذهبی و جوان آن سالها، سرشار از شور انقلابی بود. وقتی در مراسم فوت مشکوک آقا مصطفی خمینی در پائیز ۵۶ در مسجد اعظم قم، بسیاری از همکلاسی ها و دوستان و حتی معلم دبیرستان را دیدم و شگفت زده شدم چرا که انقلاب در اندیشه ها نفوذ کرده بود و دیگر تغییر رژیم، فکری دست نیافتنی جلوه نمی کرد، وقتی در دیماه ۵۶ رژیم در روزنامه اطلاعات به امام خمینی ره اهانت کرد. انقلاب شعله کشید؛ انقلابی که دیگر قابل کنترل و سرکوب نبود زیرا ملت با تمام استعداد تاریخی و ذاتش به میدان آمد و دیدیم آنچه را که اتفاق افتاد. در خانۀ جوانان هلال احمر لوبیتل دو داشتم اما کم کم خبرش های انقلاب اسلامی و به فکر افتادم از انقلابی، مجالی برای تاریکخانه ای دربست کرده آن بایستم، فیلم ها را داخل کاسه ای لعابی با دارویی که تنظیم می نمودم، به ظهور می رساندم، به همین علت، تماس با دیوارۀ کاسه خراش برداشته است در همین لابراتوار کوچک، عکس امام را که از یک عکس قدیمی کپی کرده بودم، تکثیر کرده و در چهلم آقا مطفی خمینی در مسجد اعظم پخش نمودم. در حدود سی حلقه عکس سیاه و سفید از رویدادهای انقلاب در قم و تهران تهیه کردم که از سال ۵۶ تا روز رأی به جمهوری اسلامی را در دوازده فروردین ۵۸ را دربرمی گیرد. که تعداد یکصد و پنجاه عدد آن در این کتاب چاپ شده است. از دویست عزیزم آقای ابولقاسم خوشرو به خاطر در اختیار گذاشتن تصاویر بازگشائی فیضیه- صفحه ۶۹ و ۷۶ بسیار تشکر می کنم. همچنین از آقای سید محمود حسینی مدیر عامل شرکت تعاونی ناشران قم و ابراهیم سلیمانی که با همفکری آنها این کتاب شکل گرفته صمیمانه تشکر می کنم.
امید است انتشار این تصاویر که در سی امین سال پیروزی انقلاب اسلامی انجام می شود. تجدید خاطره ای باشد با روزها و آرمان های انقلاب اسلامی و صاحبان اصلی یعنی مردمی که به امید زندگی بهتر و با رعایت قوانین اسلامی به میدان آمدند و تا امروز هزینه های آن را پرداختند
قم در مسیر تاریخ
اهمیّت امروزترین قم در تاریخ سیاسی و مذهبی ایران را می توان تجدید حیات این شهر در تاریخ شیعه دانست در حدود ۹۲ هجری قمری وقتی اعراب اشعری که از مسلمانان معتقد و شیعۀ کوفه بودند، با دولت امومی اختلاف پیدا کردند، از کوفه حرکت کرده و به سمت ایران مرکزی آمدند و پس از استقبال مردم قم، در کنار مزارع اطراف مستقر شدند. زمین هایی برای کشاورزی آنها اختصاص یافت و همین موضوع بر تعداد مهاجرین افزود. پذیرش دین اسلام به وسیله اهالی بومی قم، روابط گرمی بین مهاجرین و اهالی بومی پدید آورد و کم کم شهر در مجاورت ده باستانی ممجان- یکی از روستاها در مرکز طسوج سراجه که بعدها در مرکز شهر قرار گرفت- شکل گرفت. با شهرت قم به نام شهری وسیع و پس از دفن حضرت فاطمه معصومه «س» در ۲۰۱ ه .ق به زودی آن را شهری مستقل ازمنطقۀ جبال حکومت عباسی شناختند و با ظهور محدثان و عالمان بسیار، قم به مرکز علمی و فقهی بزرگ شیعه در جهان اسلام در آمد. اختلافات مذهبی و سیاسی اهل قم با حکومت عباسی و درگیری با فرستادگان حکومت همواره وجود داشته است؛ به همین دلیل اولین مسجد جامع شهر، به این دلیل که مردم، نمایندۀ خلیفه را به شهر راه ندادند. در بیرون دروازه شهر احداث گردید ولی بعدها که خلیفه، والیان شیعه را به قم می فرستاد، تا حدودی رابطۀ مردم با حکومت ترمیم شد و مسجد جامع بزرگی در کنار هستۀ مرکزی شهر ساخته شد که همین مسجد جامع فعلی در منطقۀ دروازه ری می باشد. قم در دورۀ آل بویه به دلیل گرایش آنها به تشیع، مورد توجه قرار گرفت و به دلیل اهمیت روز افزون قم، بعضی مقامات دولت سلجوقی در عمران آن کوشیدند. کتاب تاریخ قم بوسیلۀ استاد ابو علی حسن محمد بن الحسن قمی در سال ۳۸۷ ه. ق نوشته شد. این کتاب اطلاعات ارزشمندی درباره قم در اختیار ما قرار می دهد. مسجد جامع قم و اولین بنای رفیع ساخته شده بر مرقد مطهر حضرت فاطمه معصومه س بوسیله میرابوالفضل عراقی وزیر طغرل سلجوقی در سال ۴۴۷ ه. ق احداث شد.
قم در جریان حملۀ مغول غارت شد و سالها طول کشید تا خرابی های آن مرمت گردد. قم در قرن هشتم ه. ق بوسیله حاکمان محلی مقتدری به نام خاندان آل صفی اداره می شد. آثار برجای مانده از این دوران نشان دهندۀ همت والای حاکمان و آرامش قم در این زمان است. خاندان آل صفی با ایجاد ارتباط با دولت های بزرگ، قدرت خویش را در این شهر حفظ می کردند. اگر چه شهر قم و بارگاه مقدس حضرت معصومه س در قرن های هشتم و نهم نیز مورد توجّه پادشاهان آق قویونلو بود اما با رسمیّت یافتن مذهب تشیع، پس از استقرار دولت صفوی از اهمیّت بسیاری برخوردار شد. صفویان در توسعۀ حرم مطهر و تجدید بنای گنبد آن اقدامات بسیاری انجام دادند. ایوان زیبای شمالی و درب ورودی صحن شمالی حرم، متعلق به نیمۀ اول قرن دهم هجری است. پادشاهان صفوی، بسیار به زیارت قم می آمدند و تعدادی از آنها نیز در جوار حرم مطهر به خاک سپرده شدند. در زمان فتنۀ افغان ها و روی کار آمدن دولت قاجار، نیز خسارات بسیاری به قم وارد آمد. حاکم قم که از یاران کریم خان زند بود، حاضر نشد به ولی نعمت خویش خیانت کند و دروازه های شهر را بر روی خان قاجار نگشود و همین امر موجب شد وقتی خان قاجار را بر شهر مسلط گردید، آسیبهای بسیاری به شهر قم و مردم وارد آورد. فتحلی شاه و دیگر پادشاهان قاجاریه به جبران خسارت آغا محمدخان در عمران و آبادی قم و بارگاه حضرت معصومه س کوشیدند که آثار هم اکنون موجود است که می توان از طلاگذاری گنبد ایوان شمالی ، توسعۀ مدرسۀ دارالشفا، احداث ایوان غربی معروف به ایوان آینه و صحن جدید نام برد.
در جریان نهضت مشروطه نیز دوبار قم، محل تحصن معترضین قرار گرفت.
پایتخت شدن تهران بوسیلۀ قاجاریه و موقعیت مذهبی و جغرافیایی قم و قرار گرفتن آن در مسیر راه های اصلی مراسلانی کشور، باعث گردید تا در اواخر دولت قاجار طائفه های زیادی به قم مهاجرت کنند و ترکیب جمعیتی شهر را تغییر دهند.
و در سال ۱۳۲۰ ه.ق، آیت الله حائری یزدی به تأسیس حوزۀ علمیۀ در قم اقدام نمود و دورۀ تازه ای از حیات سیاسی و مذهبی در این شهر پدید آمد و همین امر، موجب شد تا دورۀ جدید را دورۀ تجدید حیات علمی قم، قلمداد کنند. زیرا مجددا قم به مرکزیت علمی شیعه درجهان اسلام در آمد.
حوزۀ علمیۀ قم تا زمان آیت الله بروجردی، به لحاظ توسعۀ مدارس و مساجد و کتابخانه، رشد چشمگیری نمود و روابط مسالمت آمیزی نیز بین علما و حکومت برقرار بود، پس از شکست نهضت ملی و سرکوب ملیون، مردم گرایش بیشتری به سمت مرجعیت شیعه پیدا کردند.
پس از رحلت آیت الله بروجردی در سال ۱۳۴۰ ه. ق، تجربیات تلخ ما بین مردم و حکومت مانند مسئلۀ کودتای رضاخان، کشف حجاب، شهریور ۲۰، کودتای ۲۸ مرداد و سرکوب دولت مصدق و نهضت ملی شدن نفت موجب گردید که مردم در اطراف آیت الله خمینی که گفتمان انتقادی تری نسبت به حکومت داشت، جمع شدند. وقتی روح الله خمینی در سالهای ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ طی سخنرانی شدید الحن به حکومت حمله کرد و رژیم به سرکوب روحانیت و مردم و سپس تبعید امام خمینی اقدام نمود، گام جدی در جدایی مردم و حکومت برداشته شد و قم که صحنه اصلی اعتراضات و سرکوب ۱۵ خرداد بود، اهمیت سیاسی بسیاری یافت. حوادث ۱۵ خرداد نشان دهندۀ رابطه عمیق بین مرجعیت شیعه و مردم قم و نقش تاریخی آنها در نهضتی است که بعدها انقلاب اسلامی نام گرفت.
بین سالهای ۱۳۴۳ تا شروع انقلاب اسلامی در ۱۳۵۶، سکوتی سنگین بر جو اجتماعی حاکم بود و اگرچه اعتراضات دانشگاهی و حوزوی انقلابی در جریان بود، اما به جنبش اجتماعی بدل نشد. با مرگ مشکوک علی شریعتی در خرداد ۵۶ و انتشار کتب او با نام های مستعار سبزواری، مزینانی و غیرو، اندیشه های شیعی دستمایه اعتراضات قرار گرفت و بین رفتار انقلابی و اندیشۀ شیعی، تعاملی بی نظیر در افکار جوانان پدید آورد و هر روز آتش انقلاب در ذهن و دل جوانان برافروختهتر می شد. در مراسم عاشورای حسینی سال ۵۶ دسته های عزاداری درکنترل مأمورین ساواک بود. اما بعضی از این دسته های کوچک که بیشتر سینه زن و از جوانان بودند، شعارهای تندی سر می دادند اما مامورین متوجه شدند و آنها را متفرق کردند و برخی از آنها دستگیر شدند.
در مراسم رحلت مشکوک آقا مصطفی خمینی به علت خفقان فضای موجود، سخنرانان از او به عنوان سید مصطفی موسوی نام بردند زیرا ذکر نام خمینی ممنوع بود اما رشد اندیشه های انقلابی چنان سرعت داشت که در مراسم چهلم او در تاریخ دهم آذر ماه ۵۶، در مسجد اعظم، شبستان و حیات مملو از جمعیت بود و برای اولین بار نام امام خمینی به سر منبر برده شد و با صلوات انبوه جمعیت متشکل از روحانیون و اقشار مختلف مردم قم، به خصوص جوانان دانشجو و دانش آموز همراه شد. درست چهل روز بعد وقتی رژیم در روزنامۀ اطلاعات به مناسبت ۱۷ دیماه- سالگرد کشف حجاب- به امام اهانت کرد. طلاب جوان و دانشجویان به میدان آمدند و قم در کانون توجه ایران وجهان قرار گرفت. طلاب و اقشار مختلف مردم جهت اعتراض به منزل علمای عظام مراجعه نمودند و به سخنان آنان گوش دادند. و آیات عظام مکارم شیرازی و نوری همدانی و وحید خراسانی.....و انزجار خود را از این اقدام رژیم اعلام کردند.
اولین درگیریها در بعد ازظهر ۱۹ دیماه در ابتدای خیابان صفائیه و چهاراه بیمارستان قم به وقوع پیوست. زیرا عوامل رژیم برای ایجاد تشیع ابتدا شیشه بانک را شکسته و بعد به بهانۀ آن به جمعیت حمله کردند و جو را ناآرام و درگیری آغاز شد. با شلیک اولین گلوله ها، مدارس اطراف، متشنج و کلاس ها تعطیل شد. به دستور ساواک، در مدارس را بسته بودند تا از هجوم دانش آموزان به خیابان جلوگیری شود. دبیرستان حکیم نظامی در نزد یکی مرکز تظاهرات بود و دانش آموزان به سمت در هجوم برده و آن را شکسته و به خیابان آمدند، انقلابیون در سر کوچه های منتهی به خیابان های صفائیه، ارم، چهارراه بیمارستان مدرسه و پل حجّته ضمن شعار دادن به سوی نیروهای امنیتی، سنگ پراتی کردند و برای اولین بار با شعار مرگ بر شاه و درود بر خمینی در فضا طنین انداز شد. درحوادث ۱۹ دیماه نزدیک به بیست نفر زخمی شدند که شش نفر آنها، به شهادت رسیدن، اگر چه برای مدت کوتاهی، جو و فضای شهر آرام شد، اما به زودی در چهلم شهدای قم، دوباره درگیریهای آغاز شد، در مراسم سالگرد شهید محمد رضا فاطمی و محمد علی موحدی که از دانشجویان مبارز قمی بودند که به دستور رژیم، اعدام شاه بودند، در مسجد امام حسن برگزار گردید و سخنران با لحن شدیدی به رژیم حمله کرد. مأموران، به فرماندهی افاضلی- عضو ارشد نیروهای امنیتی قم مردم عادی را از مسجد خارج کرده و با بستن درهای مسجد با چوب و باتوم به جان انقلابیون افتادند و عده ای را نیز دستگیر نمودند. مدرسۀ فیضیه که در تاریخ ۱۵ خرداد ۵۴ پس از درگیرهای شدید بیش آمده بین روحانیون و نیروهای امنیتی به مناسبت سالگرد ۱۵خرداد و چند روز طول انجامید و انعکاس بسیاری یافت، بسته شده بود. در روز ۱۲ فروردین ۵۷، در حین مراسم تشیع جنازه آیت الله میرزا ابو الفضل زاهدی قمی در موقعی که جمعیت به سوی حرم در حرکت بودند، جلوی مدرسۀ فیضیه تجمع کرده و با فشار درب مدرسه را گشودند.
از ۱۹ دیماه ۵۶ تا آخر تابستان ۵۷ حوادث مشابهی با افت وخیز بسیار قم در جریان بود اما کم کم خیابان چهارمردان قم به کانون اصلی درگیریها تبدیل شد زیرا کوچه های باریک و بی انتهای آن، راه فرار مناسبی برای معترضین بود. رژیم هیچگاه حتی در شب های حکومت نظامی، قادر به کنترل آنجا و برقراری سکوت در این محلات نشد و همواره می شد آخرین اعلامیه ها و اخبار را بر دیوارهای این کوچه ها مشاهده کرد. در چهلم شهدای یزد در ۱۹ اردبیهشت ۱۳۵۷ درگیریها شدت بسیاری داشت به حدی که خیابان های خاکفرج، نیروگاه، ارک و صحنۀ تظاهرات پراکنده و درگیری بود و دست کم چهار نفر در این حوادث به شهادت رسیدند. خبر این درگیریها که با پرتاب بمبهای دست ساز آتشزا و سنگ به مراکز دولتی همراه بود، بازتاب گسترده ای در رسانه های داخلی و خارجی داشت. دولت نیز طی اعلامیه ای که از رسانه ها به آن اشاره کرد و از سرکوب های بیشتری خبر داد. تظاهرات با به آتش کشیدن بانک ها و بعضی مراکز مهم همراه بود.
در روز ۱۳ شهریور ۵۷ در پایان مراسم نماز عید فطر کماندوها در ابتدای خیابان چهارمردان درگیری های به وقوع پیوست. نزدیک ساعت ۱۱ صبح شیخ علی به «شیخ سنگ قلاب» که در روزهای اخیر با صورت پرتاب سنگ چند نیروی امنیتی را زخمی کرده بود با گلوله به شهادت رسید.
واقعۀ ۱۷ شهریور تهران، فصل تازه ای در انقلاب اسلامی زیرا پس از ۹ ماه، موج اعتراضات خیابانی به تهران رسید تا توجه رژیم از قم و مناطق دیگر کشور به تهران این تاریخ، قم، دوران نسبتا آرامی را می گذراند. طی ۵۷ حوادث انقلاب، شامل تظاهرات عمومی بود که می شد و حملات انقلابیون، شامل پرتاب سه راهی و تیراندازی به عوامل رژیم بود که هر روز ابعاد بیشتر، در بعضی از این حوادث، چند تن ازنیروهای عمومی که معمولا امام خمینی و یا قبرستان بقیع- زیرا تعدادی از شهدا به خاک سپرده بودند- انجام می شد، عبارت بود از پزشکی و کشاورزان و اهالی روستاهای اطراف انقلاب اسلامی و روز تاسوعا و عاشورا در ۲۰ آذر ۷ منحصر به فردی را در حوادث مختلف انقلاب اسلامی روزها رژیم، عوامل خود را از سطح شهر جمع می کرد پیش نیاید. حتی در چند مورد وقتی تظاهرات از خارجی داشت. دولت نیز طی اطلاعیه ای که از رسانه ها پخش شد، به آن اشاره کرد و از سرکوب های بیشتری خبر داد. بیشتر این تظاهرات با به آتش کشیدن بانک ها و بعضی مراکز مهم دولتی همراه بود.
در روز ۱۳ شهریور ۵۷ در پایان مراسم نماز عید فطر بین مردم و کماندوها در ابتدای خیابان چهارمردان درگیری های پراکنده ای به وقوع پیوست. نزدیک ساعت ۱۱ صبح شیخ علی اوسطی معروف به «شیخ سنگ قلاب» که در روزهای اخیر با صورت پوشیده با پرتاب سنگ چند نیروی امنیتی را زخمی کرده بود با گلولۀ مأمورین به شهادت رسید.
واقعۀ ۱۷ شهریور تهران، فصل تازه ای در انقلاب اسلامی آغاز کرد. زیرا پس از ۹ ماه، موج اعتراضات خیابانی به تهران رسید و باعث شد تا توجه رژیم از قم و مناطق دیگر کشور به تهران جلب گردد، از این تاریخ، قم، دوران نسبتا آرامی را می گذراند. طی پاییز و زمستان ۵۷ حوادث انقلاب، شامل تظاهرات عمومی بود که به آرامی برگزار می شد و حملات انقلابیون، شامل پرتاب سه راهی، کوکتل مولوتوف و تیراندازی به عوامل رژیم بود که هر روز ابعاد بیشتری می یافت. در بعضی از حوادث ، چند تن از نیروهای امنیتی کشته و یا مجروح شدند. مهمترین تظاهرات عمومی که معمولا به سمت میدان امام خمینی و یا قبرستان بقیع-زیرا تعدادی از شهدای اخیر را در آنجا به خاک سپرده بودند- انجام می شد، عبارت بود از راهپیمایی جامعه پزشکی و کشاورزان و اهالی روستای اطراف قم در حمایت از انقلاب اسلامی و روز تاسوعا و عاشورا در ۲۰ آذر ۵۷ که صحنه های منحصر به فردی را در حوادث مختلف انقلاب اسلامی رقم زد. در این روزها رژیم، عوامل خود را از سطح شهر جمع می کرد تا درگیری پیش نیاید. حتی در چند مورد وقتی تظاهرات از جلوی تانک های مستقر در نقاط حساس شهر عبور می کردند، شخصی بالای تانک رفته و ضمن دیده بوسی یا نظامیان، برای مردم صحبت می کرد. در ماه های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی، اکثر حوادث و اخبار در تهران جریان داشت و بسیاری از انقلابیون، برای تظاهرات به تهران می رفتند و قم دوران آرامی را می گذراند. در ۱۲ بهمن ۵۷ بسیاری از مردم قم به همراه اقشار مختلف مردم برای استقبال از امام در تهران بسر می بردند. پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن ۵۷ ایران را یکپارچه غرق در شادی کرد، این پیروزی برای مردم قم که از سال ۴۲ بیش از شهرهای دیگر تحت فشار بود و دوران طولانی جنگ و گریز را با حاکمیت تجربه کرده بود، با لذت بیشتری همراه بود. قم استقبال تاریخی دیگری را نیز در حافظۀ خود بیاد دارد و آن زمانی بود که امام خمینی پس از پانزده سال در روز دهم اسفند به قم بازگشت.
فهرست منابع
۱- تاریخ قم، ابو علی حسن ابن محمد بن حسن قمی ۳۷۹ ه. ق ترجمۀ فارسی، دانشگاه تهران۱۳۱۳
۲- سید حسن مدرس طباطبائی. تربت پاکان، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ ه.ش
۳- کاظم عرب، قم در آئینۀ میراث، سازمان میراث فرهنگی قم، ۱۳۸۲ ه.ش
۴- روز شمار انقلاب اسلامی در قم، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،۱۳۸۷
۵- قیام ۱۹ دی، علی شیرخانی، فصلنامۀ قم، شمارۀ ۷ و ۸، ۱۳۷۸
مروری بر شعارها و بعضی حوادث خواندنی
قریحۀ ذاتی ایرانیان در شعر سرایی از دیرباز ظهورهای متنوعی داشته است و بسیاری از نکته های اجتماعی و فکری در قالب اوزان شعری به ظهور رسیده است. دو نمونه جالب از این موضوع سراغ داریم، انقلاب مشروطیت و ملی شدن نفت، این استعداد در ساختن شعارهای انقلاب تجلی فوق العاده ای داشت و اکثر قریب به اتفاق شعارهای انقلاب به همین دلیل زودتر از آنچه تصور می شد، حفظ و گسترش می یافت و فریادهای جمعی را در غالبی وحدت بخش ارا ئه می نمود تعدادی از شعارهایی که در قم رواج داشته را مرور می کنیم.
سحر میشه، سحر میشه جدائی ها بسر میشه
نخواب آرام تو یک لحظه که خون خلق هدر میشه
اگر امام فردا نیاد، مسلسل ها بیرون میاد
میکشم میکشم آنکه برادرم کشت
زیر بار ستم نمی کنیم زندگی جان فدا می کنیم در ره آزادگی
اگر خمینی دیر بیاد سه راهیا از قم میاد
ازهاری بیچاره، ای خر چار ستاره، بازبگو نواره، نواره که پا نداره
پول نفتمونه یکی دیگه در کن پول گازمونه یکی دیگه در کن
ما میگیم شاه نمی خوابم نخست وزیر عوض میشه
ما میگیم خر نمی خوایم پالون خر عوض میشه
کوروش بپاخیز گندمش در اومد مشروطۀ سلطنتی وقتش سراومد
من به چشم خود دیدم ای مردم صحنۀ خونین در قم و جهرم
هر مسلمانی دم از دین خدا می زد زیررگبار مسلسل دست و پا می زد
وای اگر خمینی حکم جهادم دهد ارتش دنیا نتواند که جوابم دهد
اویسی، تنده غیسی
تا شاه کفن نشود
ما مردم قم با جنبش و انقلاب
کاخ ستمشاهی را کنیم آخر خراب
قم پایگاه انقلاب و خون است
از نهضت خمینی رژیم سرنگون است
خون شهید می جوشد امت کفن می پوشد
تا انقلاب مهدی نهضت ادامه دارد
حتی اگر شب و روز بر ما گلوله بارد
پرچم قرآن، پرچم قرآن بر دوشم
در ره یزدان، در ره یزدان می کوشم
بر خمینی درود و سلام است چونکه او رهبر این قیام است
از سنگر قبضه، باشد به عالم پیام
رژیم شاهنشاهی کارش دگر شد تمام
برادر شهیدم راهت ادامه دارد
ای مسلمین ماه قیام آمده ماه محرم الحرام آمده
بختیار، بختیار، سنگر تو منتقل و وافوره
ای شاه خائن آواره گشتی خاک وطن را ویرانه کردی
کشتی جوانان وطن آه و وایلا
کردی هزاران در کفن آه و وایلا
شاه فراری شده سوار گاری شده
این نهضت حسینی تماشا چی نمی خواهد
تا خون در رگ ماست خمینی رهبر ماست
توپ، تانگ، فشفشه شاه باید کشته شه
ندای هل من ناصر حسینی لبیک یا خمینی
پسر رضگری تا عاشورا وقت داری فرح ورداری یواشکی دربری
مرگ بر شاه مرگ بر شاه
عکس قدیمی از امام مربوط به سال های ۴۲ درخانه داشتیم، که ماه رم آنرا هفت لا پنهان کرده بود. با دوربین از آن عکس گرفته و به تعداد زیادی در تاریکخانۀ خودم که زیر پلۀ خانۀ درست کرده بودم تکثیر کرده و در مراسم چهلم ارتحال حاج آقا مصطفی در مسجد اعظم پخش کردم. عکسها را که در اندازۀ ۱۰ در ۱۵ بود. در موقع خارج شدن از مسجد به هوا پرتاب می کردم و جمعیت آنها را میقاپیدند.
در اوائل نهضت، وقتی محلۀ چهارمردان به کانون تظاهرات تبدیل شد، جوانان از محلات مختلف شهر به این محل میرفتند و در بحبوحۀ جنگ و گریز با کماندوها گاهی در کوچه های بن بست گیر می افتادند، برای جلوگیری از این وضع، تمام کوچه های بن بست را علامت گذاری کرده بودند که بعضی از آنها هنوز وجود دارد.
در اوائل نهضت مأموران امنیتی برای متفرق کردن تظاهر کنندگان از گاز اشک آور استفاده می کردند بعضی از این گازها خیلی شدید بود وحال شخص درگیر را خراب می کرد، کم کم معلوم شد آتش اثر گاز را خنثی می کند و برای مقابله با آن لاستیک آتش می زدند و آتش زدن لاستیک از ملزومات تظاهرات خیابانی شد
در بهار تابستان ۵۷ هر موقع زدو خوردها شدّت می گرفت منع رفت و آمد در چهار مردان و آذر و محلات اطراف آن برقرار می شد و تظاهر کنندگان در کوچه های فوق گیر می افتادند و مجبور بودند شب را در مسجد و یا خانه ای بگذرانند تا صبح شود. در تیر ماه ۵۷ من به همین خاطر شبی را در حمام محلۀ سفید آب قم گذراندم.
جوانان ابتکار های جالبی در راه انقلاب از خود بروز می دادند و همین شور بی پایانی به نهضت می داد، یکی از تفریحات بچه ها در تابستان ها هوا کردن کاغذ باد-بادبادک- است. در تابستان ۵۷ تصویر امام را روی آنها نصب می کردن و به هوا می فرستادند. در اوائل این کار وقتی مأموران مخفی ساواک برای پایین آوردن آنها به عمق کوچه های باریک رفتند با تیرهای برق، که نخ کاغذها بادها را به آنها بسته بودند، مواجه شدند
استفاده از دیوارهای عمومی برای اطلاع رسانی از ابتکارهایی است که از نوشته ها و تصاویر کوچکی آغاز شد ولی ابعاد و تنوع بسیاری یافت که هنوز این سنت ادامه دارد. شعار نویسی با پیستوله های دستی که با سرعت اجرا می شد و نمی شد آن را پاک کرد، تأثیر بسیاری در مراحل مختلف انقلاب داشت. ایجاد تصویر امام، شریعتی، شهدا و شعارهای مهم روز با استفاده از کلیشه که با سرعت بسیاری بر روی دیوار شکل می گرفت نوآوری جالبی در این زمینه بود که بسیاری از تصاویر آن هنوز بر دیوارها شهرهای مختلف قابل مشاهده است.

نوشته قم در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

از مصاحبت آفتاب

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 19:57:14 +0000

سید محمد حسین رحمتی
عکاسی را از سال ۱۳۵۲ با خرید یک دستگاه دوربین لوبیتل ۲ آغاز کردم به غیر از عکس های شخصی از مردم کوچه و بازار و طبیعت نیز عکس می گرفتم. یکی دوسال بعد با خرید یک دوربین ۳۵ میلی متری کانن عکاسی را به شکل جدی تری دنبال نمودم آثار این دوره علاقمندی مرا به موضوعات اجتماعی و آثار تاریخی نشان می دهد. در همین سالها، با فراگیری ظهور و چاپ سیاه و سفید، لابراتوار کوچکی در خانه درست کردم و تجربیاتی را در این زمینه به دست آوردم.
مصادف با خیزش انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) در سال ۱۳۵۶ از صحنه های مختلف تظاهرات و غیره عکاسی کردم که عکس های آن موجود می باشد. این عکس ها در سال ۱۳۶۷ نیز در قالب نمایشگاهی با عنوان «شکوه انقلاب» در معرض دید عموم قرار گرفته است. به جز آثار مجموعه حاضر که در طول سال های دفاع مقدس تهیه شده، عکاسی از مناطق مختلف جنگ تحمیلی و مناطق روستایی و بومی در گوشه و کنار کشور و طبیعت ایران، همه کارنامه عکاسی مرا تشکیل می دهند که بعضی از آنها به تناوب در نمایشگاههای متعدد به نمایش در آمده است.
د رسال ۱۳۵۷ به عنوان مسئول انجمن هنرهای تجسمی قم «کانون عکاسان قم» را تأسیس نمودم که در ساماندهی و ارتقاء کمی و کیفی فعالیتهای عکاسی قم، نقش موثری داشته است
جنگ که شروع شد کشور در بحبوحه هیجانات پس از انقلاب بود و هیچکس فکر نمی کرد آنقدر طولانی می شود که دارای سنت و فرهنگ بشود. وقتی دشمن از پیشرویهای اولیه باز ماند و زمین گیر شد، کم کم امور دفاع و جنگ سامان گرفت. ما در جنگ تنها بودیم و مجبور بودیم روی پای خود بایستیم و هر برنامه و اقدامی را براساس داشته ها و استعدادهای خود شکل دهیم و بسیاری از کمبودها را با ایثار و فداکاری جبران کنیم و اینگونه بود که شهادت از عمق تاریخ و فرهنگ شیعه سر برآورد و نقش تاریخی و موثر خود را ایفا نمود. شهادت چون سلاحی موثر د رجنگ و چون فرهنگی برآمده از سنت و مذهب به میدان آمد. پیروزی در جنگ محصول شهادت رزمندگان و رهروی در راه سید الشهداء نشان افتخاری بودکه مردم به شهدا داند. اینکه عده ای نسبت به آرمان و فداکاری رزمندگان و شهدا بی توجه باشند. و عده ای دیگر خود را تنها وارث آنان بدانند هر دو غیر قابل قبول است. شهدا نتیجه تحقق و عده های الهی و به فعل آمدۀ همه کرامت های بالقوه ای هستند که د رانسان نهاده شده است و افتخارش نصیب همه ملت ایران و مسلمانان که این وجه استعداد انسانی را در زیباترین شکل اش به انسان معاصر عرضه کرد.
جنگ که شروع شد من دانشجو بودم. دانشگاه هنر رشته نقاشی. با علاقه و پیشینه ای که د رعکاسی داشتم، عکس های اجتماعی می گرفتم. کم کم نشانه های جدید در جامعه ما پیدا شدند حجله های شهدا که خبر از شهیدی تازه می دادند، یکی از این نشانه ها بود.آنها بر سر هر کوچه، محله و درب مسجد و پایگاه بسیج علم می شدند و در بسیج جمعی مراسم شهدا اعم از تشییع جنازه و مراسم مسجد و مزار نقش موثری ایفا می نمودند. کم کم شکل و رنگ این حجله ها نظر من را به خود جلب نمود و گاهی موضوع عکاسی من می شد. وقتی در دانشکده چند تایی از آنها در کلاس عکاسی پایه ۲ عرضه کردم مورد تشویق استادم قرار گرفتم من تاثیر عکس های خود را روی دانشجویان و استادم دیدم، استاد پس از مکث کوتاهی گفت: «موضوع جالبی است بیشتر از اینها بگیر». این تشویق کار خود را کرد و عکاسی از مزار شهدا یکی از موضوعاتی شد که خود را مقید به عکاسی از آن د رهر شرایط زمان و مکانی می دانسستم و اینگونه بود که کم کم مجموعه ای تهیه شد با حدود ۲۰۰۰ فریم عکس و اسلاید و در بهترین و امن ترین قفسه کتابخانه ام جای گرفت.
جنگ که تمام شد گاهی اسلاید ها را مرور می کردم و خاطرات آنروزها برایم زنده می شد در این اواخر بعضی از عکس ها برایم غریبه و تازه می آمدند انگار کس دیگری آنها را گرفته است! مشغله های کاری و شغلی و زندگی گرد فراموشی برروی احساسات و درک و حافظه ام نشانده بود. با خود گفتم اگر من که در طول یک مراسم تشییع هزاران لحظه و صحنه را رصد می کردم تا یک عکس بگیرم دچار فراموشی شدم، پس دیگران که این تجربه را ندارند چی؟ و اینگونه بود که تصمیم گرفتم همه را به ضیافت چشمان نافذ شهدا ببرم – درهر عکس اعم از حجله ها و مراسم متفاوت چشمان شهیدی به ما خیره شده است- و اینک این مجموعه که تلاشی کوچک د رثبت و ضبط این تجربه تاریخی است پیش روی شماست .
این تحفه را که عزت از چشمان نافذ شهیدان شاهد دارد به ملت ایران، مسئولین و همرزمان آنان پیشکش می کنم تا هریک پند خود گیرند.
جنگ حمیلی فرازی مهم وسرنوشت ساز در تاریخ معاصر ایران شمرده می شود. این جنگ درکلام امام خمینی (ره) نبرد حق و با طل نام گرفت که بهترین تجلی آنرا می توان در روحیه و رفتار رزمندگان و بخصوص شهدا یافت. بی تردید شهدا و وابستگان آنها بیشترین سهم را در خلق حماسه دفاع مقدس و حفظ استقلال کشور دارند و بزرگداشت و تجلیل از آنها یک وظیفه ملی و انسانی به حساب می آید. در طول سالهای جنگ کم کم آئین گرامیداشت شهدا و مراسم مرتبط با آنها سمت و سوئی متناسب با مقام آنها یافت. زیرا در نگاه ملت شهدا مصداق همه ارزش های ملی و دینی شدند که در جوانان برومندش از قوه به فعل در آمده است.
حوادث جنگ تحمیلی و موضوعات اجتماعی ملهم از آن همواره موضوع آثار هنری در شعر و ادبیات و هنرهای تجسمی و سینمائی بوده است و با اطمینان می توان گفت بخش عمده ای از خلاقیت هنرمندان معاصر پیرامون جنگ شکل گرفته است. از آن جمله می توان به کتب متعدد عکس اشاره کرد که با این موضوع منتشر شده. عکس های این مجموعه در بین سال های ۱۳۶۰-۱۳۶۸ گرفته شده است و گرامیداشت شهدا و مراسم آنها را به تصویر کشیده است که جای آن در مجموعه آثار تصویری جنگ خالی بود.
امید که انتشار این آثار بتواند سهم کوچکی از خاطرات سال های دفاع مقدس و هزینه هایی که مردم طبقات متوسط و ضعیف جامعه برای کسب استقلال کشور پرداخته است را در نگاه جهانیان و نسل امروز یادآوری نماید.
انتشارات کیمیا نگار

نوشته از مصاحبت آفتاب اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.

کتاب عکس هیات

حجت الله عطایی — Mon, 18 Dec 2017 19:55:53 +0000

مقدمه
هنر تجلی شیدایی است و شیدایی، هر چه هست در عشق است.
مسیحای عشق است که روح شیدایی در پیکر هنر می دمد و اگر نباشد این روح، هنر نیز جز جسدی مرده بیش نیست...
اگر شیدایی را از انسان باز گیرند، هنررا باز گرفته اند؛
شیدایی جان هنر است...
هنر، شیدایی حقیقت است همراه با قدرت بیان آن شیدایی و هنرمند کسی است که علاوه بر شیدایی، حق قدرت بیان آن را نیز از خداوند متعال گرفته است...
با کدام محاسبه از نوع ماسوائی می توان گستره شوری که عاشورا در عالم هستی به پا کرده است را به دست آورد؟
حقیقت آن است که دنیای فرو رفته در خواب غفلت، یا اصلا این معنا را بر نمی تابد و یا آن را نیز چیزی همانند ساخته های دست ساحران هالیودی، تفسیر و فهم می کند که باطل را رنگ و لعاب داده و به جای حقیقت به خورد بشریت می دهند.
و این عجیب ترین اتفاق دنیاست! چرا که باطل اصلا چیزی نیست و وجودی ندارد که بتوان به آن رنگ و لعاب داد!
اصلا مساله این نیست. بحث از «بود و نبود» نیست.
آنچه که هست، هست، و آنچه نیست،نیست.
جنگ کفر و ایمان، جنگ سحر وهنر است.
یکی می پوشاند و دیگری آشکار می کند. یکی می رساند و دیگری مانع می شود.
«وَمَا عَلَی الرَّسُولِ إِلّا البَلَاغُ المُبِینُ».
این قرآن است، هنرمندانه ترین اثر مکتوب خلقت، و فقط آمده است که به روشنی آشکار کند آنچه را که هست؛ اما آشکار نیست.
آمده است بگوید دنیا زیباست اما زیباتر ا زدنیا هم هست.
همین که گمان کنی برای زیبایی حدی و جود دار دو به دنبال زیباتر نباشی، زمین گیر می شوی و تا مرز کفر پیش می روی.
زیبایی اگر محدود شد رنگ می بازد، زشت می شود، ملال آور می شود سراب می شود و ساختن سراب، کار ساحر است.
فطرت انسان به دنبال «زیباتری » است.
در بوم کربلا و در میان قاب عاشورا به جز زیبایی چیزی نبود؛ چون صفحه صفحه اش شور بود و شوریدگی ؛ عشق بود و شیدایی.
زیبایی بود که پشت زیبایی صف کشیده بود. یکی از یکی زیباتر.
و شیطان در مقابل این معجزه الهی یک راه بیشتر ندارد و آن به دام انداختن انسان در پشت شیشه مات دنیا پرستی است که ساخته سحر ساحران هالیوود و امثال آن هاست که در آن زیبا را به جای زیباتر جا می زنند و مخاطب بهت زده شان هم، لب تشنه به سوی سراب ساخته القائات ساحرانش می دود و در این بیابان حیرانی سرگردان می شود و جوینده تا زمانی که سرگردان نشده باشد یابنده است.
و فقط هنر است که می تواند به جنگ سحر برود و بشریت را از سرگردانی نجات دهد.
آن هم هنری جاری که خودش اسیر ظاهر پست دنیا نشده و متعالی باشد.
همین نکته رمز ماندگاری عزا سیهد الشهدا علیه السّلام ست که «برای عزای حسین علیه السّلام حرارتی است جاودان». که از آتشفشان همیشه جوشان افشاگری های هنرمندانه زینب کیری علیه السلام در کوفه و شام نشأت گرفته و از طریق هیأت های حسینی علیه السلام به همه عالم رسیده است.
هیأت پژواک پر طنین نغمه «مَا رَایتُ إلّا جَمیلا» ست که از دره های صعب العبور تاریخ، هنرمندانه گذشته است و تو نیز ای یا ر آخر الزمانی حسین!
به هوش باش! که شیطان دشمنی آشکار است.
پس هر چه می توانی از هنر، و هنرورزی، برای جنگ با او مهیا کن و با تکیه بر عصای هنر متعهد، اعجاز کن و همه عالم را کربلا کن تا جذبه آن زیبایی عظیم، تمام اسباب غفلت بشریت را خود ذوب کند و آن گاه باران رحمت جمال محمدی علیه السلام از آسمان کربلای حسینی بر فطرت تشنه انسان ببارد و سراب ها را نابود سازد که ازاول به جز زیبایی جیزی نبود.
جامعه ایمانی مشعر

نوشته کتاب عکس هیات اولین بار در قم فتو. پدیدار شد.