آموزش

 پیدایش عکاسی با اتاقک تاریک

 پیدایش عکاسی با اتاقک تاریک

پیدایش عكاسی حاصل تلاش‌های موفق و ناموفق، آگاهانه و ناآگاهانه‌ افراد زیادی، با خواستگاه‌های متفاوت، در طول زمان بوده است. دانشمندان در حوزه‌های متنوعی چون ریاضیات، هندسه، فیزیك، نجوم، شیمی و غیره، ابزار را مهیا می‌ساختند و به تناسب استفاده می‌كردند. هنرمندان، كه از سردمداران نمایش گستردگی ادراكات انسانی از طریق بازنمایی آن بوده‌اند، بر اتاقك تاریك اثر گذاشتند و از آن تاثیر پذیرفتند. در تلفیق و برهمكنش با نظریات فلاسفه درباره‌ ماهیت نور و‌ زمان، ارتباط ذهن و امر واقع، شیوه‌های ادراك، انحای بازنمایی و غیره، انسان شروع به هموار ساختن راهی در دل بیراهه‌ای تاریخی كرد.

اولین اطلاعات ثبت شده از شرح عملكرد سوراخ سوزنی، به قرن پنجم قبل از میلاد بازمی‌گردد و منسوب به یک فیلسوف و دانشمند چینی، به نام “موزی” است. ارسطو و اقلیدس با اختلافی حدود یك صده، طریقه كاركرد اتاقك تاریك را بسط دادند. آنتیموس، ریاضیدان بیزانسی قرن ششم، محاسباتی از تناسبات فواصل قرارگیری اشیا با اتاقك تاریك ارائه داد. ابن‌هیثم در اوایل قرن یازده میلادی، با كشف خواص و چگونگی بازتاب و شكست نور، كه شرح مفصل آن در كتاب “المناظر” نگاشته شده، موفق به رصد كسوف و ترسیم مسیر آن به‌وسیله اتاقك تاریك شد. جعبه یا اتاقکی که فقط بر روی یکی از سطوح آن روزنه ای ریز تعبیه می شد نور از روزنه عبور کرده تصویری نسبتاً واضح اما وارونه بر روی سطح مقابل تشکیل می داد. اگر قطر روزنی ریزتر از حد معمول بود شعاعهای نور در محل روزنه دچار تفرق و در صورتی که قطر روزنه بیشتر بود نقاط نور تداخل کرده تصویری ناواضح به دست می آمد.

ابن هیثم

با این وجود تمام فعالیت‌های عکاسی امروزی به یکی از نیازهای اولیه زندگی انسان که اولین بار توسط انسان‌های اولیه با نقاشی روی دیوارهای غار اختراع شد باز می‌گردد: نیاز به ثبت تصاویری از خودش، فعالیت‌هایی که دارد و دنیای اطراف خودش برای مقاصد مستند و همچنین بیان هنرمندانه. با پیشرفت تکنولوژی، این اصل اولیه نیز تحت تاثیر قرار گرفت و تلاش‌های انسان‌های قبل از ما اطلاعات لازم را در اختیار ما قرار داده است و کمک کرده تا پایه‌های بنیادینی که باعث پیدایش عکاسی شده‌اند، ساخته شوند.
با اینکه تصویرسازها، مجسمه‌سازها و نقاش‌ های مشهور طی تاریخ بشر آثار هنری فوق‌العاده‌ای برای ما به جا گذاشته‌اند، اکثر افراد استعداد موردنیاز برای استفاده از این روش‌ها را نداشتند. همین موضوع باعث شد انسان‌ به فکر ابداع روشی بیافتد که همه بتوانند تصاویری از دنیای خودشان را به راحتی ثبت کنند. اولین آزمایش‌های بشر در مسیر پیدایش عکاسی مستلزم داشتن دو پیش نیاز اصلی بود: ۱- دستگاهی که بشر با کمک آن بتواند نور را از یک تصویر از دنیای واقعی هدایت یا متمرکز کند و ۲- روشی که بتواند این تصویر را ثبت یا ضبط کند.
عاملی که باعث شد دوربین عکاسی به وجود آید تکنولوژی باستانی اتاق تاریک ( جعبه‌ی تاریک ) هست اتاق تاریک منجر به تکامل عکاسی و پیدایش دوربین عکاسی شد .اتاق تاریک اتاقی بدون پنجره‌ است . بجز روزنه‌ای که بر یکی‌ از دیوارهای اتاق تعبیه شده، هیچ نوری به آن وارد نمی شود .تصاویر یا چشم اندازهای روبروی روزنهبه صورت وارونه بر دیوار روبرویش بازتاب می‌یابد و قابل دیدن است. اگر سوراخ اتاقک ریز باشد تصویر پدید ‌آمده با وجود وضوح نسبی بسیار کمرنگ می‌باشد .اگرسوراخ اتاقک گشادتراز حد شود، وضوح تصویر از بین می‌رود .برای شفافیت بیشتر تصویر یک عدسی محدب روبه‌روی روزنه نصب می‌شود. درسیستم های اولیه عکاسی ، تصویر منعکس شده بر روی کاغذ تنها بخش کوچکی را ثبت می‌کرد. تصویر ثبت شده با تصویر واقعی از نظر ابعاد برابر بود . اما این در عکاسی از مناظر و ابعاد بزرگتر مشکل ساز بود. همین اتاق تاریک در ابعاد کوچک تر به دوربین عکاسی تبدیل شد.

نمونه اتاقک تاریک

قبل از پیدایش عکاسی به شکل امروزی نقاشان زیادی از تکنیک اتاق‌تاریک استفاده می‌کردند که بتوانند نقاشی دقیق و زیباتری داشته باشند. در قرن ۱۵ استفاده از این وسیله برای نقاشی در بین هنرمندان فراگیر شد؛ لئوناردو داوینچی استفاده از آن را در مجموعه دوازده جلدی قوانین آتلانتیک (Codex Atlanticus) شرح داده است.

نمونه‌ای از کاربرد اتاق‌تاریک در نقاشی

برخی نقاشان تصویر تشکیل شده روی بوم را می‌دیدند و با خودشان می‌گفتند اگر بتوانیم همین نوری که روی بوم تابیده شده است را در یک لحظه ثبت کنیم و این ایده هدفی شد برای اختراع دوربین عکاسی.
داوینچی ضمن شرح خواص اتاقک تاریک آن را کمرا ابسکورا (camera Obscura) نامگذاری کرد و روزنه ریز آن را پین نامید. نقاشان صفحه ای را روی سطح مقابل روزنه نصب کرده تصویری که بر روی آن شکل گرفته بود ترسیم می کردند. آن تصویر بسیار واقعی و از پرسپکتیو صحیحی برخوردار بود.
در همان قرن (در سال ۱۵۵۰ میلادی) ریاضی دان ایتالیایی به نام ژر می کاردان (Jerome cardan) روزنه ی اتاق تاریک را به یک عدسی محدب (همگرا) مجهز کرد و در نتیجه تصویری بسیار واضح تر از قبل به دست آورد .تکمیل و تجهیز اتاق تاریک به عدسی همگرا مورد توجه و استقبال شدید نقاشان قرار گرفت: در آن سال ها قواعد و اصول ترسیم فنی یک پرسپکتیو صحیح به صورت کنونی مدون نشده بود.
بنابراین نقاشان توانستند بدون استفاده و آگاهی از قوانین ترسیم فنی و تنها با توسل به اتاق تاریک، پرسپکتیو صحیحی از سوژه های مورد نظر به دست آورند .به این صورت که بوم نقاشی خود را روی سطح مقابل روزنه نصب کرده و تصویر به دست آمده را ترسیم می کردند .این تصویر بسیار واقعی و از پرسپکتیو صحیحی برخوردار بود. بنابراین اوج رئالیسم پرسپکتیو در آثار نقاشان این دوران به چشم می خورد.
با اینکه بحث و گفتگو پیرامون این موضوع هنوز هم ادامه دارد، احتمال زیادی وجود دارد که توسط هنرمندان رنسانس و پس از رنسانس، به عنوان وسیله‌ای برای افزایش واقع‌گرایی آثار آن‌ها استفاده می‌شده است. اساتید هلندی قرن ۱۷ مانند ورمیر به خاطر توجه به جزئیات معروف هستند و احتمال زیادی وجود دارد که او از کمرا آبسکورا استفاده کرده باشد. در این برهه زمانی، استفاده از لنز برای افزایش کیفیت اپتیکال پین‌هول نیز فراگیر شده بود.
با اینکه اولین کمرا آبسکورا‎‌های ساخته شده خیلی بزرگ بودند و در ابعاد یک اتاق ساخته می‌شدند، در نهایت به صورت قابل حمل ساخته شدند و افراد بیشتری با قابلیت این دستگاه‌ها آشنا شدند و کمک کردند بشر یک گام دیگر در مسیر پیدایش عکاسی پیش برود.

کمرا آبسکیورا در قرن یازدهم میلادی

در قرن هفدهم میلادی کمراآبسکیورهای کوچک‌تر و حتی قابل حملی ساخته شد که به صورت مداوم به عنوان ابزار کمکی نقاشان، معماران و هنرمندان و حتی افرادجویای علم مورد استفاده قرار می‌گرفت.

هنرمندی در حال کپی کردن یک جسم کروی به وسیله کمرا آبسکیورا

پیش نیاز اول در مسیر پیدایش عکاسی خیلی وقت پیش اختراع شده بود. کلمه لاتین camera Obscura به معنی اتاق تاریک اولین بار توسط فیلسوف چینی “موزی” (۴۷۰ تا ۳۹۰ قبل از میلاد) به کار برده شد و توسط فیلسوف یونانی “ارسطو” (۳۸۴ تا ۳۲۲ قبل از میلاد) درک شد. همچنین اولین بار توسط محققان عرب در حدود سال ۹۰۰ میلادی با جزئیات شرح داده شد. کمرا آبسکورا (camera Obscura) در واقع یک جعبه بود که یک سوراخ کوچک در یکی از طرفین آن قرار داشت؛ با قابلیت‌های اپتیکال این سوراخ، نوری که از آن عبور می‌کرد تغییر شکل می‌یافت و یک تصویر آینه‌ای و سر و ته را در داخل جعبه، روی دیوار مقابل تولید می‌کرد. این دستگاه اساس کار چیزی است که امروزه با نام دوربین پین‌هول (pinhole Camera) شناخته می‌شود.

نمونه‌ای از اتاق/جعبه‌ی تاریک

در کمرا آبسکورا تئوری اصلی فعالیت دوربین اختراع شده بود و از آن استفاده می‌شود. چیزی که ما امروزه در لنزهای مدرن، شاترها، سیستم‌های فیلم و یا سنسورهای دیجیتال می‌بینیم، براساس این مفهوم ساده ساخته شده است. با این حال در این بخش از تاریخ هنوز هیچ تکنولوژی برای ثبت یا ضبط تصویر نمایش داده شده وجود نداشت. دانش مربوط به کمرا آبسکورا طی آزمایشات چینی‌ها در سال‌های ۸۴۰ تا ۱۰۸۸ پس از میلاد گسترش یافت و در قرن ۱۳ میلادی راجر بیکون مزیت این وسیله را مشاهده ایمن خورشیدگرفتگی‌ها عنوان کرد.
از دوران قدیم حرکت کردیم و به دنیای امروز رسیدیم نکته‌ی حائز اهمیت اینکه کماکان اساس کار دوربین‌های عکاسی فعلی بر مبنای اتاق‌تاریک هست و با بررسی دوربین عکاسی می شود به این نکته پی برد. برای اینکه اثبات کنید دوربین‌های SLR و DSLR فعلی اتاق‌تاریک دارند کافی است لنز را از بدنه جدا کنید و از درپوش/لنز سوراخ سوزنی Pin Hole Lens ) ) استفاده کنید، می‌بینید که هنوز هم می شود با دوربین، عکاسی کرد.

درپوش/لنز سوراخ سوزنی

منابع:
⦁ کتاب فن و هنر عکاسی، هادی شفائیه، چاپ یازدهم
⦁ تاریخ عکاسی جهان به روایت تصویر – ترجمه و گردآوری مجتبی پیروی
⦁ Naomi Rosenblum at al (2017). History of photography. Retrieve from www.britannica.com on Aug 1
⦁ Michael John Langford (1997). The Story of Photography from its beginnings to the present day, 2th ed. Focal Press, England
(ترجمه فارسی: داستان عکاسی، رضا نبوی، نشر افکار، ۱۳۸۹)
⦁ Mary Bellis (2017). History of Photography and the Camera. Retrieve from www.thoughtco.com on Aug 14
⦁ Liz Masoner (2017). A Brief History of Photography and the Camera. Retrieve from www.thespruce.com on Aug 15
⦁ Haunty (2016). Leonardo da Vinci’s Camera Obscura. Retrieve from https://owlcation.com on Aug 12
⦁ Ernest Purdum (2006). Shutters – History and Use. Retrieve from www.largeformatphotography.info on Aug 12
⦁ Editors (2018). The Pencil of Nature. Retrieve from www.metmuseum.org on July 2
⦁ Sonny Maley (2007). Book of the Month:The Pencil of Nature. Retrieve from http://special.lib.gla.ac.uk on July 2
⦁ Editors (2018). The History of the Discovery of Cinematography. Retrieve from http://precinemahistory.net on Jul 26
⦁ Editors (1996). The History of Stereo Photography. Retrieve from www.arts.rpi.edu on Jul 29
⦁ James M. Reilly (1980). The History, Technique and Structure of Albumen Prints. Retrieve from http://albumen.conservation-us.org on May 29

—————

تهیه و تنظیم : ریحانه بخشی 

برای دیدگاه ها کلیک کنید

جوابی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

محبوب ترین

بالا